Ana Sayfa » Edebiyat » Küçük Ünlü Uyumu Nedir? Küçük Ünlü Uyumundaki Ekler ve İstisnalar

Küçük Ünlü Uyumu Nedir? Küçük Ünlü Uyumundaki Ekler ve İstisnalar

Sponsorlu Bağlantılar

Küçük ünlü uyumu ne demektir, Türkçe de ünlü uyumu nedir, küçük ünlü uyumu içinde bulunan ekler nelerdir, küçük ünlü uyumu için istisnalar nelerdir, küçük ünlü uyumunun tanımı nedir? gibi konulara açıklık getireceğiz.

Küçük Ünlü Uyumu Ne Demektir?

Küçük ünlü uyumu ya da düzlük-yuvarlaklık kuralı, Türkçe sözcüklerin ayırt edilmesinde kullanılan ses uyumlarından biridir. Türkçe söz dağarcığındaki öztürkçe sözcüklere ait ortak bir özelliktir. Küçük ünlü uyumunun iki kuralı vardır bunlar;

Sponsorlu Bağlantılar

a, e, ı, i > a, e, ı, i: Türkçede bir sözcüğün herhangi bir hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i) varsa bunu izleyen “ilk hecede” de düz ünlü bulunmalıdır:

Sponsorlu Bağlantılar
  • anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek vb.

o, ö, u, ü > a, e, u, ü: Türkçede bir sözcüğün herhangi bir hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bunu izleyen “ilk hecede” geniş düz (a, e) veya dar yuvarlak (u, ü) ünlü bulunmalıdır:

  • boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta vb.

küçük ünlü uyumu

Küçük sesli uyumunda dikkat edilmesi gereken husus -ilk heceden başlayarak- her bir hecedeki ünlünün kendinden “sadece” bir sonraki ünlü ile karşılaştırılması gerektiğidir. Yani her ünlü ikilisi kendi içinde değerlendirilmelidir:

buralardayım (2. kurala uyuyor: yuvarlak - geniş düz)
buralardayım (1. kurala uyuyor: düz - düz)
buralardayım (1. kurala uyuyor: düz - düz)
buralardayım (1. kurala uyuyor: düz - düz)

Yukarıdaki örnekte görüleceği üzere ilk ünlü (u) ve son ünlü (ı) küçük sesli uyumuna uymadığı halde “buralardayım” sözcüğü küçük sesli uyumuna uymaktadır.

Küçük Ünlü Uyumunda Değişim Geçirmeyen Ekler

Türkçede bazı yapım ve çekim ekleri küçük ünlü uyumuna uyacak şekilde değişim geçirmez. Bu eklerden -gil, -mtırak ve -ki ekleri bazen küçük ünlü uyumunu bozarlar. Şimdiki zaman kipi eki -yor ise eklendiği “tüm” sözcüklerde küçük ünlü uyumunu bozar:

  • okuyor, geliyor, izliyoruz, boyuyorlar vs.

-ken, -leyin ve -daş ekleri ünlü değişimi geçirmemekle birlikte, eklendikleri “tüm” sözcüklerde küçük ünlü uyumuna uyar:

  • boyarken, akşamleyin, gönüldaş

Küçük Ünlü Uyumu için İstisnâlar

Küçük ünlü uyumuna aykırı birtakım Türkçe sözcükler de vardır:

  • avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavur-, kavuş-, savur-, yağmur.

Türkçeye yabacı dillerden geçen pek çok sözcük küçük ünlü uyumuna uyar. Bununla birlikte, öztürkçe olmayan bu sözcüklerde bu kural aranmaz:

  • daktilo, doktor, motor, kabul, kitap, konsolos, muzır, mühim, mümin, müzik, profesör, radyo, vakur.

Büyük ve Küçük Ünlü Uyumlarının Birlikte Değerlendirilmesi

Türkçede bir sözcüğün hem büyük hem de küçük sesli uyumuna uyması için herhangi bir ünlü harften sonra şu harflerden birinin gelmesi gerekir:

Büyük ünlü uyumu: a, ı, o, u > a, ı, o, u ve e, i, ö, ü > e, i, ö, ü
Küçük ünlü uyumu: a, e, ı, i > a, e, ı, i ve o, ö, u, ü > a, e, u, ü

Her iki uyumun bileşkesi:

a’dan sonra a veya ı > kayık, balık, kapı, odayı

e’den sonra e veya i > kedi, enik, köpeği, evde, eşi

ı’dan sonra a veya ı > ırak, bıçak, Ağrı‘ya

i’den sonra e veya i > niyet, bilet, eziyet

Sponsorlu Bağlantılar

o’dan sonra a veya u > oda, ozan, Bor’a

Sponsorlu Bağlantılar

ö’den sonra e veya ü > özel, öykü, görüş, öneri

u’dan sonra a veya u > uzak, uzay, uzun, umut, umudu

ü’den sonra e veya ü > üşenmek, üşümek, üzüm, görücüye

Sponsorlu Bağlantılar
Etiketler:



"Küçük Ünlü Uyumu Nedir? Küçük Ünlü Uyumundaki Ekler ve İstisnalar" İle İlgili Benzer Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.