Ana Sayfa » Sözlük » Fiil Nedir? Fiil Ne Demektir? Anlamı

Fiil Nedir? Fiil Ne Demektir? Anlamı

Sponsorlu Bağlantılar

Özet: “Fiil Nedir? Fiil Ne Demektir? Anlamı” başlıklı yazımızda Fiil nedir, Fiil ne demektir, Fiil kelimesinin tanımı, Fiil kelimesinin eş anlamlısı, Fiil kelimesinin ingilizce karşılıkları, Fiil ile ilgili atasözleri ve deyimler ve Fiil hakkında detaylı bilgileri bulacaksınız.

Fiil Tanımı

Fiil kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir ve Fiil kelimesinin anlamı Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde aşağıdaki şekildedir;

1. isim İş, davranış

2. dil bilgisi Olumlu veya olumsuz olarak çekimli durumda zaman kavramı taşıyan veya zaman kavramı ile birlikte kişi kavramı veren kelime, eylem

Fiil Eş Anlamlısı ve Zıt Anlamlısı

Fiil kelimesini eş anlamlı karşılığı aşağıdaki gibidir;

  • Fiil - davranış / iş / eylem

Fiil kelimesini zıt anlamlı karşılığı aşağıdaki gibidir;

  • Fiil kelimesinin zıt anlamlı karşılığı bulunmamaktadır.

Fiil İle İlgili Atasözleri ve Deyimler

Fiil kelimesi ile ilgili atasözü ve deyimler aşağıdaki gibidir;

  • fiile koymak
    eyleme geçirmek: “Dava insanın, ben daha çok işe yararım kanaatine varması ve bunu fiile koyabilmesidir.” -B. Felek.
    Deyim

eylem-fiil-nedir

Fiil İle İlgili Birleşik Sözler

Fiil kelimesi ile ilgili birleşik sözler aşağıdaki gibidir;

  • fiil cümlesi
  • fiil çekimi
  • fiil gövdesi
  • fiil kökü
    fiil tabanı
  • fiil tasrifi
  • fiilden türeme fiil
  • fiilden türeme isim
  • aktif fiil
  • bağ-fiil
  • birleşik fiil
  • çekimli fiil
  • dönüşlü fiil
  • edilgen fiil
  • ek fiil
  • etken fiil
  • ettirgen fiil
  • isimden türeme fiil
  • işteş fiil
  • olumlu fiil
  • olumsuz fiil
  • sıfat-fiil
  • türemiş fiil
  • yardımcı fiil
  • zarf-fiil
  • fiili bozuk
  • bağlama zarf-fiili
  • beklenmezlik fiili
  • bitirme fiili
  • geçmiş zaman sıfat-fiili
  • gelecek zaman sıfat-fiili
  • geniş zaman sıfat-fiili
  • mutavaat fiili
  • müşareket fiili
  • sürerlik fiili tezlik fiili
  • yakınlık fiili
  • yaklaşma fiili
  • yeterlik fiili

Fiil İngilizcesi

Fiil kelimesinin İngilizce karşılıkları ise aşağıdaki gibidir

  •  Fiil - verb

Fiil Hakkında Detaylı Bilgi

Fiil veya eylem; varlıkların yaptığı işi, hareketi, oluşu çeşitli ekler alarak şahıs ve zamana bağlı olarak anlatan sözcük.

Türkçede fiiller haber ve dilek kip ekleri eklenerek zaman ve tasarlama anlamı kazanırlar. Şahıs ekleri ile işin veya oluşun kim tarafından gerçekleştirildiğini belirtirler.

  • Dün arabamı yıka+dı+m. (fiil + haber kip eki + şahıs eki)
  • Yarınki maça mutlaka gel+meli+sin. ( fiil + dilek kip eki + şahıs eki)

Fiiller; eylem, durum ve oluş fiilleri olmak üzere üç gruba ayrılırlar:

  • yürümek, düşünmek, yazmak (eylem fiili)
  • büyümek, eskimek (oluş fiili)
  • uyumak, durmak (durum fiili)

Fiil ve Yüklem

Zaman zaman fiil (eylem) ve yüklem kavramları birbirine karıştırılır. Fiil bir sözcük türü iken yüklem cümlenin öğelerinden biridir. Yüklem öznenin yaptığı işi veya oluşu yüklenir. Yüklemlerde fiil bulunma zorunluluğu yoktur. İsim cümlelerinde yüklemler isim soylu olabilirler:

  • Hava çok soğuk. (isim soylu yüklem)
  • Hava birden soğudu. (fiil soylu yüklem)

Fiil Çekimi

Fiil çekimi, fiil kök ve gövdelerine çekim eklerinin getirilmesidir. Fiil çekiminde en az üç unsur bulunur:

  1. Fiil kökü veya gövdesi
  2. Şekil veya zaman ekleri
  3. Şahıs eki

Bazı fiillerin çeşitli şekil ve zamanlardaki çekimleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

1. tekil 2. tekil 3. tekil 1. çoğul 2. çoğul 3. çoğul
bilinen geçmiş zaman bak+tı+m bak+tı+n bak+tı bak+tı+k bak+tı+nız bak+tı+(lar)
gereklilik kipi git+meli+yim git+meli+sin git+meli git+meli+yiz git+meli+siniz git+meli+(ler)
şimdiki zamanın rivâyeti uyu+yor+muş+um uyu+yor+muş+sun uyu+yor+muş uyu+yor+muş+uz uyu+yor+muş+sunuz uyu+yor+lar+mış

Fiil Çatısı

Fiillerin özne ve (varsa) nesneye göre girdiği şekle çatı denir. İsim cümlelerinin yüklemlerinde fiil bulunmadığından çatıdan söz edilemez.

Özneye göre Fiil

Etken – Edilgen Fiil

Etken fiillerde eylemin kimin tarafından yapıldığı bellidir:

  • Çocuklar kapının camını kırmış.

Edilgen fiilli cümlelerde işin kim tarafından yapıldığı bilinmez. Fiili edilgen yapan ekler -il ve -in ekleridir. Böyle fiiler yüklem olunca işi yapan belli değildir, gerçek özne yerine sözde özne vardır.

Etken fiillerin yüklem olduğu cümlelerdeki nesne, edilgen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde sözde özne görevini üstlenir:

  • Kapının camı kırılmış.

Bu örnekte kırma işinin kim tarafından yaptığı belli değildir. Dolayısıyla kırılmak fiili, öznesine göre edilgen çatılıdır. -il ekini içine alan kırmak, birinci örnekte nesne olan kapının camını sözde özne haline getirmiştir.

Dönüşlü Fiil

Dönüşlü fiillerde eylemi yapan özne aynı zamanda ondan etkilenir. Nesne yoktur. Bu fiiller -l veya -n eki alırlar ve geçişsizdirler:

  • Annem başarılarımla övünüyor.
  • Gelin ve damat düğün için hazırlan.

Tabiatla ilgili dönüşlü fiillerde yapma, kendi kendine olma demektir:

  • Küresel ısınmadan dolayı neredeyse bütün buzullar geri çekildi.
  • Gel-gitten dolayı sular bir saatte bayağı yükseldi.
  • Yazın sıcağıyla gölün suyu çekildi.

Bazı fiillerin dönüşlü şekilleriyle edilgen şekilleri farklı eklerle yapılır.

İsme getirilen -iş-len ve -leş ekleri de dönüşlülük anlamı katabilir:

  • Olaya pek içlenmişti.
  • Hasta, iğne etki edince sâkinleşti.

İşteş Fiil

İşteş fiilerde eylem birden fazla özne tarafından birlikte ya da karşılıklı yapılır. Fiili işteş yapabilmek için Türkçede –iş veya  eki kullanılır.

  • Kapıda hasretle kucaklaştık.
  • Arkadaşımla okul kapısında buluştuk.

Bu cümlede ise “buluşma” işi birden çok özne tarafından ve karşılıklı yapılmıştır.

Nesneye Göre Fiiller

Geçişli – Geçişsiz Fiiller

Geçişli fiiller belirtili ya da belirtisiz nesne alabilen fiillerdir. Bir fiilin geçişli olup olmadığı özneden sonra sorulan “ne”, “neyi” ve “kimi” soruları sorularak anlaşılır:

  • Anneme bir demet çiçek aldım. (belirtisiz nesne, geçişli fiil)
  • Her bahar başlangıcında evi güzelce temizleriz. (belirtili nesne, geçişli fiil)

Geçişsiz fiiller sadece özne ile ilgili bilgi verirler ve nesne almazlar.

  • Küçük çocuk bütün gün uyudu.
  • Yemek birazdan pişer.
  • Karlı bir Yılbaşı gecesi doğmuşum.

Oldurgan Fiil

“Geçişsiz” iken bir ek alarak geçişli hâle gelen fiillere oldurgan fiiller denir. Oldurganlık ekleri -dır-r ve -t‘dir.

  • doğmak > doğurmak, ölmek > öldürmek, durmak > durdurmak, uyumak > uyutmak vs.
  • Çocuklar erkenden yattı. (geçişsiz)
  • Çocukları yatırdım. (geçişli/oldurgan)
  • Yemyeşil kırlarda saatlerdir geziyoruz. (geçişsiz)
  • Ablam yeni otomobili ile bizi sahilde gezdirdi. (geçişli/oldurgan)
  • Köpek aralık kapıdan sokağa kaçtı. (geçişsiz)
  • Çocuk balonu elinden kaçır. (geçişli/oldurgan)
  • Japon balığım bu sabah öldü. (geçişsiz)
  • Soğuk havalar balığımı öldür. (geçişli/oldurgan)

Ettirgen Fiil

“Geçişli” fiillere -dir-t ve-r ekleri getirilerek oluşturulan yeni geçişli fiillere ettirgen fiiller denir. Bu fiiller eylemin özne tarafından ikinci ve hatta üçüncü bir varlığa yaptırıldığını ifade etmekte kullanılırlar:

  • yıkamak > yıkatmak
  • yıkatmak > yıkattırmak
  • duymak > duyurmak
  • duyurmak > duyurtmak
  • içmek > içirmek
  • içmek > içirtmek

Yukarıdaki örneklerde de görüleceği üzere aynı fiil ikinci kez ettirgen hâle getirilebilir:

  • Bu sabah sakalımı kestim. (geçişli)
  • Dün saçlarımı kestirdim. (geçişli/ettirgen)
  • Okul müdürü uygunsuz olduğu gerekçesiyle saçlarımı kestirtti. (geçişli/ettirgen. Aynı fiil ikinci kez ettirgen hâle getirilmiştir.)

Oldurgan fiiller de -geçişli olduklarından- ettirgen hâle getirilebilirler:

  • öldürmek (oldurgan) > öldürtmek (ettirgen)
  • Erkenden yattım. (geçişsiz)
  • Çocukları erkenden yatırdım. (geçişli/oldurgan)
  • Yurt müdürü nöbetçileri tek tek yatakhanelere göndererek tüm öğrencileri yatırttı. (geçişli/ettirgen)

Fiilimsi

Fiilimsiler fiillerin çeşitli ekler alarak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan hâlleridir:

  • Yarın bize uğramanı istiyorum. (isim-fiil)
  • Ağlayan çocuğu bir külah dondurma ile teselli etti. (sıfat-fiil)
  • Birden zil çalınca havaya sıçradım. (zarf-fiil)
Sponsorlu Bağlantılar


Nasıl Buldular?: fiil eş anlamlısı, fiil es anlami, fiil eş anlamlısı nedir

"Fiil Nedir? Fiil Ne Demektir? Anlamı" İle İlgili Benzer Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


bir − 1 =

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>